Barolo en Barbaresco: nebbiolo in twee karakters

Het is laat in de herfst in de Langhe, en de mist ligt als een witte deken tussen de wijngaarden. Op de steile hellingen rond Barolo en Barbaresco, in het zuiden van Piemonte, hangen de nebbiolo-trossen nog aan de stok. Deze druif rijpt laat, soms pas als de bladeren al geel worden. De naam wordt vaak verbonden met nebbia, het Italiaanse woord voor mist, en die link past goed bij het landschap.

Dit stuk gaat over twee wijnen van dezelfde druif, gemaakt in twee dorpen op korte afstand van elkaar. Barolo is de krachtige en langzame van de twee, een wijn die jaren op fles nodig heeft. Barbaresco is de elegantere, die eerder openligt. Je leest wat je in het glas herkent, waarom bodem en landschap het verschil maken, waarom de oude en de nieuwe stijl elkaar zo fel bestreden hebben, en wat je hiermee doet bij het kopen en drinken.

Wat je proeft in een glas nebbiolo

Nebbiolo ruikt herkenbaar, en dat maakt hem makkelijk te volgen als je weet waar je op let. Het eerste dat opvalt is de geur van rozen en violen, vaak fijn en een beetje parfumerig. Daaronder komt teer, het donkere, bijna asfaltachtige aroma waar de wijn zijn naam van heeft in het Engels: tar and roses. Verder ruik je kers, aardbei, droge kruiden en soms een vleugje leer.

In de mond valt vooral de tannine op. Tannine is de droge, wat schurende structuur die je aan de binnenkant van je wangen voelt, zoals bij sterke zwarte thee. Nebbiolo heeft er veel van, en de zuren zijn ook stevig. Die combinatie maakt de wijn lang houdbaar, maar in jonge jaren kan hij sluitend en hard aanvoelen. Fruit alleen maakt hem niet zachter, want het is de tijd die de tannine rond laat worden.

Waar de verschillen vandaan komen

De twee dorpen liggen in hetzelfde stuk Langhe, maar de bodem wijkt af. Barolo is een mengsel van mergel en zandsteen, en in Serralunga d'Alba vind je de bekende Helvetische zandsteen, die veel producenten zien als de bron van de stevige, langlevende stijl. Barbaresco ligt over het algemeen lager en de bodem bestaat vooral uit kalkrijke mergel. Die mergel geeft de wijn vaak een fijnere, meer elegante structuur.

Barolo wordt gemaakt in elf gemeenten, waaronder Barolo, La Morra, Castiglione Falletto, Serralunga d'Alba en Monforte d'Alba. Barbaresco is kleiner en komt uit de gemeenten Barbaresco, Neive en Treiso, plus een deel van Alba. Op beide plekken zijn de beste wijngaarden met een aanvullende geografische naam, een menzione geografica aggiuntiva of MGA, aangeduid. Die naam wijst op een specifiek perceel of gebied en is een handvat voor wie wil leren kijken.

Barolo: kracht en een lange adem

Barolo is de wijn die je later drinkt. Het wettelijk minimum is 38 maanden rijping, waarvan minimaal 18 maanden op hout, en de riserva moet minimaal 62 maanden rijpen. Die eisen vertellen je al dat dit geen wijn voor de eerste avond is. Veel Barolo's ontwikkelen zich over vele jaren, en de ene fles is dan verrassend open, de andere nog gesloten.

Bekende wijngaarden zijn Cannubi in het dorp Barolo, Brunate boven La Morra, Bussia in Monforte d'Alba en Monprivato in Castiglione Falletto. Wie over Serralunga praat, bedoelt vaak een stevige en strakke stijl. Vraag een sommelier naar het verschil tussen deze dorpen en je krijgt meestal eerst een verhaal over hellingen en bodem, en pas daarna over de druif.

Barbaresco: dezelfde druif, meer toegankelijk

Barbaresco heeft dezelfde druif, met dezelfde stevige zuren en tannine, maar hij komt in het algemeen eerder open. Je hoeft er niet lang op te wachten voordat hij plezier geeft. Het minimum is 26 maanden rijping, waarvan 9 maanden op hout, en de riserva moet minimaal 50 maanden rijpen. Kortere termijnen betekenen niet dat hij minder is, eerder dat hij zijn fijnheid vroeger laat zien.

Denk aan Asili en Rabajà, twee namen die je bij de coöperatie Produttori del Barbaresco vaak ziet, en aan Sorì San Lorenzo, een van de bekendste wijngaarden van Gaja in Neive. Producenten als Bruno Giacosa laten zien hoe breed en verfijnd deze wijnen kunnen zijn. Waar een Barolo je vasthoudt, nodigt een Barbaresco je meestal uit om door te schenken.

Traditioneel tegen modern: de strijd in de kelder

In de jaren tachtig werd de Barolo een slagveld. Traditionalisten zoals Bartolo Mascarello en Giacomo Conterno lieten de wijn lang rijpen in grote, oude houten vaten, met een lange maceratie, zodat de wijn stevig en ouderwets bleef. Modernisten zoals Elio Altare en Roberto Voerzio kozen voor kleinere vaten van nieuw eikenhout, een kortere maceratie en een wijn die eerder drinkbaar was.

Het debat ging zelden alleen over hout. Het ging om de vraag wat een wijn moet zijn: een spiegel van de wijngaard, of een product dat de kelder heeft gevormd. Inmiddels maken veel producenten beide stijlen, en de scherpe grenzen zijn vervaagd. Je hoeft dus niet meer te kiezen tussen twee kampen, maar je moet wel lezen welke stijl de producent van de fles wil laten zien.

Wat dit voor jou betekent

Bij het kopen let je op drie dingen: de producent, de wijngaard en de rijping die de producent heeft gekozen. Een jonge Barolo kan streng en gesloten zijn, terwijl een goede Barbaresco al na enkele jaren prettig drinkt. Vraag naar de jaargang en kijk naar de bewaarcondities van de winkel, want licht, warmte en wisselende temperaturen doen een wijn met veel tannine geen goed.

Bewaar je zelf, dan is een koele, donkere plek rond 14 graden prettig. Serveer nebbiolo niet te warm, rond 16 tot 18 graden, en laat jongere flessen een uur ademen of decanteer ze. Wie Barolo of Barbaresco als belegging ziet, moet nuchter blijven: de markt voor oude flessen is klein, prijzen kunnen dalen, en niets is zeker. Lees daarover eerst Investeren in Italiaanse wijn: tien flessen voor de verzamelaarsmarkt, en zie het als informatie, niet als advies.

Wie een selectie Italiaanse wijnen wil bekijken, kan kijken bij importeur Biodivino. Ik ben als redacteur aan Biodivino verbonden, dus houd dat in gedachten. Een goede Barolo of Barbaresco herken je aan zijn balans en diepte, niet aan het etiket of de verpakking.

Wie aan tafel wil beginnen, kiest voor de eerste fles een Barbaresco en voor een avond waarop je tijd hebt een Barolo. Ken je de rode Bourgogne al, dan herken je veel in de geur en de structuur van nebbiolo; daarover schreef ik eerder in Pinot noir begrijpen: de kwetsbare druif achter de rode Bourgogne. Meer over Italiaanse wijn vind je in de wijnrubriek.