Brunello di Montalcino: sangiovese op zijn strengst

Stap een wijngaard op de zuidflank van Montalcino binnen en de lucht ruikt naar rijpe kers, droge aarde en een vleugje tijm. Onder je voeten ligt galestro, een brokkelige schiefermergel die water vasthoudt en de wortels dwingt diep te zoeken. Hier, in het zuiden van Toscane, groeit de sangiovese in zijn strengste vorm.

Dit stuk gaat over Brunello di Montalcino: wat de wet van deze wijn vraagt, waarom alleen sangiovese telt, hoe de heuvel en de kloosters de wijn vormen en hoe je hem het best drinkt. Ook het verschil met Rosso di Montalcino en Chianti komt aan bod, want wie die drie door elkaar haalt, mist een deel van het verhaal.

Wat Brunello precies is en waarom sangiovese telt

Brunello di Montalcino is een rode wijn met de DOCG-aanduiding, de hoogste herkomstcategorie van Italië. De regels zijn streng. De wijn moet van 100 procent sangiovese komen, de rode druif die in Italië het meest wordt aangeplant. In Montalcino draagt die sangiovese de lokale naam Brunello.

De minimale rijping is het punt waar de meeste mensen van schrikken. Een Brunello mag pas op de markt na minimaal vijf jaar rijping, waarvan twee jaar in houten vaten. Een Riserva rijpt volgens de regels nog langer. Die tijd is geen marketing: de wijn krijgt ruimte om tannine te verzachten en complexiteit op te bouwen.

Je proeft dat direct in het glas. Een jonge Brunello is stevig, met hoge zuurgraad en tannine die droog aanvoelt aan de zijkanten van je tong. Na jaren in de fles verschuiven de tonen naar rijpe kers, leer, tabak en aardse noten. Wat je koopt, is een wijn die al een lange weg heeft afgelegd voordat je hem opent.

De heuvel, de grond en de kloosters

Montalcino is een heuvelstadje dat boven het landschap uitsteekt, met aan de voet de wijngaarden in een open, droog gebied. In het zuidoosten torent de Monte Amiata boven de vlakte uit. Het klimaat is warm en droog, maar de hoogte en de koele nachten houden de druiven zuur genoeg.

De grond bepaalt veel. Op de heuvels overheerst galestro, een mergelachtige schiefer die weinig voedingsstoffen bevat en wortels dwingt diep te gaan. Op andere plekken vind je alberese, een kalksteen die warmte vasthoudt en de wijn fijner maakt. Die wisseling tussen percelen verklaart waarom Brunello's uit verschillende delen van de gemeente zo uiteenlopen.

De kloosters horen bij het verhaal. Benedictijner monniken vestigden zich in de middeleeuwen in deze streek, en de Abbazia di Sant'Antimo in de vallei bij Castelnuovo dell'Abate blijft het bekendste teken van die monastieke aanwezigheid. De moderne Brunello ontstond later. De familie Biondi-Santi wordt doorgaans genoemd als degene die de sangiovese-selectie en de lange rijping ontwikkelde die de wijn zijn naam gaven.

Brunello, Rosso en Chianti naast elkaar

Het verschil zit vooral in rijping en in de regels rond de druif. Rosso di Montalcino is de jongere broer: ook 100 procent sangiovese, maar met een veel kortere rijping. Chianti is breder: een groot gebied in Toscane met een eigen DOCG en een lagere eis voor sangiovese, waardoor andere druiven vaker meedoen.

Wie een Rosso uit dezelfde heuvels kiest, krijgt de smaak van Montalcino in een toegankelijker vorm. Wie de Brunello wil leren begrijpen, kan ook de Barolo-wijngaarden in Piemonte vergelijken, een andere Italiaanse wijn waarvan de grond een grote rol speelt in de prijs en de stijl.

Wat je proeft

Een goede Brunello begint met roodfruit: rijpe kers, veenbes, soms een vleugje pruim. Daarna komt de kruidigheid: tijm, rozemarijn, leer en een zachte rook van eikenhout. De zuurgraad houdt de wijn fris, de tannine geeft structuur en een droog gevoel op de tong.

Drink hem niet te koud en niet te warm. Schenk hem tussen de 16 en 18 graden in, uit een ruim glas dat de geur kan vangen. Een jonge Brunello heeft baat bij een uur decanteren, zodat hij openkomt. Een oudere fles laat je liever kort luchten, want de fijne geuren verdwijnen snel.

Bij eten past hij op zijn plek. De klassieke combinatie is bistecca alla fiorentina, een grote, licht gegrilde steak die de tannine tegenwicht geeft. Ook wild en een stevige pasta met ragù werken goed. Rijpe pecorino is een verrassende partner, zeker bij een oudere wijn.

Waar je op let bij het kopen

Lees het etiket goed. Brunello di Montalcino staat erop met de DOCG-aanduiding, en de jaargang laat zien hoe oud de wijn is. Let ook op Riserva, de langer gerijpte variant. Heb je meer budget, dan kun je kijken naar single vineyard-wijnen, zoals de Cerretalto van Casanova di Neri of de Montosoli van Altesino, die elk uit één perceel komen.

Wil je Italiaanse wijnen met een duurzame aanpak verkennen, dan kun je kijken naar de Italiaanse collectie van Biodivino. Deze rubriek is verbonden aan Biodivino, dus lees de link als vermelding en niet als advies. Controleer altijd zelf de herkomst en de actuele jaargang op het etiket.

Wat dit voor jou betekent

Koop je Brunello om hem meteen te drinken, kies dan een jaargang die al enkele jaren rijping achter de rug heeft en decanteer hem een uur voor het eten. Koop je om te bewaren, zorg dan voor een donkere, koele plek met een stabiele temperatuur. Leg de fles liggend, zodat de kurk vochtig blijft.

Heb je weinig ervaring, begin dan met een Rosso di Montalcino. Je leert de stijl van de heuvel kennen zonder de lange wachttijd. Vergelijk daarna een Brunello van dezelfde producent, als die beide maakt, en merk het verschil in tannine en diepte. Dat geeft je meer houvast dan welke score ook.

Wijn als belegging is nuchter bekeken een risico. Prijzen van oudere Brunello's bewegen mee met de markt, en opslag kost geld en tijd. Zie dit als informatie en niet als advies. Meer over de Italiaanse wijnwereld vind je in de wijnrubriek, maar het mooiste moment is het glas, op de avond dat je de fles openmaakt.