Spätburgunder: Duitslands antwoord op de rode Bourgogne

Stel je een koele avond voor aan de rand van de Kaiserstuhl, een vulkanische heuvel in Baden. De wijngaarden lopen omhoog tussen oude bomen, en in het glas ligt een rode wijn die ruikt naar rijpe kers, aardbei en vochtige bosbodem. Die wijn is Spätburgunder, de Duitse naam voor pinot noir.

Dit verhaal gaat over waar de druif in Duitsland het best tot zijn recht komt, hoe de kwaliteit de afgelopen decennia omhoog ging en hoe de Duitse pinot noir zich verhoudt tot de rode Bourgogne. Ik schrijf het voor wie graag rode wijn drinkt, zich afvraagt wat er in Duitsland gebeurt en wil weten waar je moet beginnen.

Waar Spätburgunder het best groeit

Na Dornfelder is Spätburgunder de belangrijkste rode druif van Duitsland. Het grootste deel van de aanplant ligt in Baden, het zuidwestelijke deel van het land tegen het Zwarte Woud en langs de Rijn. Op de Kaiserstuhl bij Ihringen werkt Dr. Heger al lang met de druif. Verderop in Baden, bij Malterdingen, maakt Bernhard Huber wijnen die internationaal bekendstaan. De vulkanische bodem van de Kaiserstuhl geeft de wijnen vaak een fijne, mineralige ondertoon.

In de Pfalz groeit de druif vooral in het zuiden, richting de Elzas. De warme, droge zomers en de zonnige hellingen geven de wijnen vaak rijpheid en een volle kleur. Bij Laumersheim maakt Knipser wijnen die bij pinot noir-liefhebbers een bekende naam zijn.

De Ahr is een smal dal ten zuiden van Bonn en in wezen een rode wijnregio, waar de meeste wijngaarden op rode druiven staan. Ook in de Rheingau heeft Assmannshausen al lang een naam met pinot noir. In juli 2021 kwamen de wijngaarden in de Ahr zwaar onder water te staan, en wijnhuizen bouwen sindsdien stap voor stap weer op.

Hoe de kwaliteit de afgelopen decennia omhoogging

Lange tijd werd Duitse rode wijn vooral gezien als lichte, eenvoudige wijn. Veel producenten legden de nadruk op volume, en de wijnen waren vaak dun en zuur. Sinds de jaren negentig veranderde dat. Wijnbouwers verlaagden de opbrengst per hectare, lieten beter gekozen klonen aanplanten en gingen zorgvuldiger om met het vat.

Het grootste verschil zit in de manier van rijpen. Sommige producenten werken met nieuw eikenhout, andere met oud of neutraal hout, en steeds vaker met partijen die dicht bij het perceel zijn gekozen. De VDP, een vereniging van kwaliteitsproducenten, gebruikt de niveaus Ortswein, Erste Lage en Grosse Lage. Voor de topwijnen uit grote gewannen gebruikt men daar de naam Grosses Gewächs, kortweg GG.

Wat je proeft: Duitse pinot noir tegenover Bourgogne

Een goede Spätburgunder en een goede rode Bourgogne delen veel: een lichte kleur, rode kers en framboos, fijne tannine en een frisse zuurgraad. Het verschil zit in de toon en het gewicht. In mijn ervaring klinkt de Duitse pinot noir vaak wat fruitiger en warmer, terwijl de Bourgogne meer aarde, kruiden en mineraal laat horen. Dat is een persoonlijke indruk en geen harde regel, want een dorp in de Bourgogne kan net zo fruitig zijn als een wijn uit Baden.

Zet voor de proef een gewone wijn uit een Bourgogne-dorp naast een Spätburgunder uit Baden en let op drie dingen: het zuur op de tong, de kracht van de tannine en de lengte van de afdronk. Voor meer over de Bourgogne en eikenrijping lees je de chardonnay-uitleg.

Waar je op let bij het kopen

Op Duitse etiketten staat de druifnaam Spätburgunder. Let daarnaast op de niveaus: Ortswein voor een dorpswijn, Erste Lage voor een wijn uit een goede ligging en Grosses Gewächs voor de topwijnen uit grote gewannen. Het woord 'trocken' betekent droog, en dat vind je bij rode Duitse wijn vaak terug.

Let ook op het wijnhuis, niet alleen op de regio. De verschillen tussen producenten binnen één regio zijn groot, en een kleine wijnboer met een goed perceel kan meer zeggen dan een grote naam met een brede lijn. Lees de achterkant van het etiket en de producentinformatie voordat je koopt.

Waar je begint: domeinen en percelen om te proberen

Begin met een Ortswein of een wijn uit een Erste Lage van een producent die je al kent van andere wijnen. Daarna kun je een Grosses Gewächs proeven om te zien hoe de stijl verandert als de ligging en de rijping meer ruimte krijgen. Een paar namen die je in de Duitse pinot noir vaak tegenkomt: Bernhard Huber in Malterdingen, Dr. Heger in Ihringen, Knipser in de Pfalz, Meyer-Näkel in de Ahr en Rudolf Fürst in Bürgstadt in Franken.

Biodivino, de importeur waarvoor deze rubriek is verbonden, heeft een Duitse collectie met wijnen van duurzame en biodynamische producenten. Je kunt die zelf bekijken via de Duitse collectie van Biodivino. Dat is een verkooppagina van de importeur, dus lees het aanbod met die bril.

Wat dit voor jou betekent

Bij het kopen kies je eerst de regio die bij je smaak past. Als je de rode Bourgogne lekker vindt, is een Badens dorpsterrein een logische eerste stap. Vergelijk daarna een Ortswein met een hogere laag, zodat je het verschil zelf proeft. Vraag de winkel naar de producent en de herkomst, en laat je niet alleen leiden door de regio op het etiket.

Bij het bewaren geldt dat veel Spätburgunder het mooist drinkt binnen enkele jaren, al kunnen de topwijnen uit grote gewannen langer rijpen. Het bewaarvermogen verschilt per producent en per oogst, dus check de wijnbeschrijving. Bewaar de fles donker, koel en stabiel, en leg hem liggend als er een kurk in zit.

Bij het drinken serveer je rode Spätburgunder iets koeler dan kamertemperatuur, zodat het fruit en het zuur in balans blijven. Combineer hem met eend, kalkoen, champignons of gerechten met paddenstoelen. Meer over rode en witte wijn vind je in de wijnrubriek. Wijn als belegging brengt risico's mee, dus zie dit stuk als informatie en niet als advies.