Vinho Verde: waarom Portugals grootste wijnregio dé zomerwijn van dit seizoen is

Zet een fles Vinho Verde koud, schenk in, en je proeft meteen waar deze zomer om vraagt: fris, licht en verrassend gelaagd. Met zo'n 24.000 hectare wijngaarden is het de grootste wijnregio van Portugal, en allang niet meer de leverancier van dat goedkope prikwijntje waar het jarenlang mee werd geassocieerd.

Sterker nog: sommeliers wereldwijd nemen de regio de laatste jaren serieuzer dan ooit. Reden genoeg om je bij te praten voor je de volgende fles in de koeling legt.

Wat de naam Vinho Verde eigenlijk betekent

Vinho Verde betekent letterlijk 'groene wijn', maar daarmee wordt niet de kleur in het glas bedoeld. De naam verwijst naar de jonge, vroeg geoogste druiven waarvan de wijn wordt gemaakt. Die jeugdigheid geeft de wijnen hun kenmerkende frisheid, precies het soort knapperigheid waar je als bartender of gastheer nu op wilt inspelen.

Een geschiedenis die verder teruggaat dan je zou denken

De officiële afbakening van het gebied dateert uit 1908, maar Vinho Verde kreeg pas in 1984 de status van beschermde oorsprongsbenaming. De wijnbouw zelf is veel ouder: al eeuwen geleden plantten Feniciërs, Kelten en Romeinen wijnstokken in het noordwesten van het Iberisch schiereiland.

Al in de zestiende eeuw exporteerde Portugal zijn eerste wijnen naar andere Europese landen, met Vinho Verde voorop. Wijnen uit de subregio Monção e Melgaço waren zo geliefd bij de Engelsen dat ze er kabeljauw voor terugleverden. Een ruilhandel die vandaag geen enkele importeur nog zou proberen, maar destijds kennelijk prima werkte.

Negen subregio's, één verrassend breed palet

Vinho Verde is opgedeeld in negen subregio's, elk met een eigen klimaat, van koele kustzones tot warmere gebieden landinwaarts. Die spreiding levert een breed spectrum aan stijlen op: lichte bruisende witte wijnen, Pét-Nat (een mousserende wijn die op ambachtelijke wijze zijn bubbels krijgt, zonder tweede gisting) en méthode traditionnelle mousserende wijnen, waarbij de bubbels net als bij champagne op de fles narijpen.

Daarnaast vind je rijke droge witte wijnen, oranje wijnen, levendige rosés en diep gekleurde, tanninerijke rode wijnen. Je zou bijna vergeten dat dit allemaal uit één en dezelfde regio komt.

Van inheemse druiven tot lichte rode wijnen

Officieel zijn 45 druivenrassen toegestaan in Vinho Verde, al wordt het gros van de wijnen gemaakt met een twaalftal. Bij wit gaat het vooral om Alvarinho, Azal en Trajadura, bij rood om Vinhão, Espadeiro en Padeiro. Vooral de lichte rode wijnen zijn een aanrader, gemaakt van een mix van witte en rode druiven. Palhete heet die historische, vaak rustieke stijl, waarbij deze druiven samen fermenteren tot een unieke, levendige wijn.

Opvallend genoeg werd de reputatie van Vinho Verde ooit juist op rode wijn gebouwd, terwijl tegenwoordig zo'n 85 procent van de export uit wit bestaat. De rode wijnen blijven grotendeels binnen Portugal, alsof de regio ze stiekem voor zichzelf houdt. De afgelopen tien jaar investeerden de Regionale Wijncommissie van Vinho Verde en gedreven producenten in het herstel van bijna verdwenen druivenrassen, zoals Borraçal, om het genetische erfgoed van de regio te bewaren en de druivendiversiteit te versterken.

Wat dit betekent voor de Nederlandse en Belgische bar

Voor Nederlandse en Belgische horeca is Vinho Verde interessant door die combinatie van lage alcohol, frisse zuren en veelzijdigheid. De wijnen lenen zich uitstekend als glaasje bij de borrel, als basis voor lichte wijncocktails, of als alternatief voor gasten die iets anders willen dan de bekende Provençaalse rosé of Italiaanse Pinot Grigio. Past het ook bij de trend richting lichtere, verfrissende serves die je bijvoorbeeld terugziet in de Texas Collins? Zeker weten.

Ook de opkomst van oranje wijnen en Pét-Nat uit de regio sluit naadloos aan bij de groeiende belangstelling voor natuurwijn op de kaart, iets wat je terugziet in reeksen zoals vijf cocktails die smaken naar juli. Proef je het verschil tussen een klassieke bruisende Vinho Verde en een Palhete naast elkaar? Dat verschil is precies waarom deze regio nu weer op elke wijnkaart hoort te staan.

Van enforcado tot pergola: wijnbouw met karakter

Traditioneel gebruikten wijnbouwers de enforcado methode, waarbij wijnstokken langs bomen en heggen omhoog groeiden aan de rand van akkers met winstgevendere gewassen. Tegenwoordig zijn moderne pergola's en kruisvormige constructies, cruzeta genoemd, gangbaarder. Het laat zien hoe de regio al eeuwenlang zoekt naar balans tussen landgebruik en wijnbouw, precies het soort duurzaamheid waar de wijnwereld nu weer volop over praat.