Geeft donkere drank een ergere kater dan heldere?

De bewering

Bij de bar hoor je het vaak: met bourbon heb je morgen veel meer last dan met wodka. Veel mensen hebben die vuistregel ergens opgepikt, ook zonder dat ze ooit iets over destillatie hebben gelezen. Het idee is logisch. Donkere dranken zijn zwaarder van smaak en ruiken sterker, dus het voelt vanzelfsprekend dat ze ook harder inslaan. De bewering draait om een zichtbaar verschil, en daarom blijft ze zo hardnekkig rondgaan.

Wat er echt gebeurt

Kleur komt vooral uit het eikenhout waarin een drank rijpt. Whisky, bourbon, cognac en rum nemen tijdens die rijping stoffen op die de drank bruin maken en er smaak aan geven. Heldere dranken zoals wodka worden na destillatie vaak gefilterd tot een vrijwel neutrale alcohol, en veel gin krijgt zijn karakter van botanicals in plaats van van hout. Wie wil zien hoe ver rijping de smaak van een graanwhisky kan duwen, kan het artikel over Woodford Reserve Double Oaked Rye: rogge die twee keer op eikenhout rijpt lezen.

Die bijproducten heten congeneren. Het zijn nevenproducten van gisting en destillatie, zoals esters, fuselolen en een kleine hoeveelheid methanol. Ze bepalen mede geur en smaak, en bij donkere, gerijpte dranken zijn ze doorgaans talrijker dan in een gefilterde wodka. Daarom noemen bartenders congeneren vaak als oorzaak van een zwaardere kater, en dat verhaal klopt in grote lijnen. Een Boulevardier met bourbon drink je dus met een andere samenstelling dan een Negroni met gin.

Toch zit de kater niet alleen in de samenstelling van je glas. De hoeveelheid alcohol die je drinkt en hoe uitgedroogd je bent, spelen minstens zo'n grote rol. Meer glazen bourbon geven meer last dan een paar glazen, ongeacht de kleur. Ook slaap en eten maken verschil voor hoe de ochtend voelt. Een heldere drank die je in grote hoeveelheden drinkt, kan dus een zwaardere ochtend opleveren dan een donkere die je rustig bij het eten nipt.

Achter de bar hoor je ook vaak dat een nacht met gin anders aanvoelt dan een nacht met whisky. Dat gevoel kan kloppen, maar het is lastig los te zien van de vraag hoeveel je werkelijk hebt gedronken. Wie bijhoudt wat er in elk glas zit en hoeveel er in totaal is gegaan, merkt het verschil vaak sneller dan wie op gevoel drinkt.

Het oordeel

Deels waar. Donkere dranken bevatten doorgaans meer congeneren dan heldere, en die bijproducten kunnen bijdragen aan een zwaardere kater. Toch is de kleur zelf geen betrouwbare maatstaf, want die zegt vooral iets over het vat en de rijpingstijd. De hoeveelheid is vaak de doorslaggevende factor. Wie een donkere drank beperkt drinkt, kan morgen beter af zijn dan iemand die flink doorgaat met een heldere.

Wat je ermee doet

Kies je voor een donkere drank, kies dan bewust. Drink langzaam, bijvoorbeeld als sipper, of kies een cocktail met een lange verdunning. Wie na de borrel een Dark 'n Stormy bestelt, krijgt met de gemberbier en het ijs al een natuurlijke pauze tussen de slokken. Zorg verder voor water tussen de glazen door en eet iets bij je drank. Gun jezelf tussen de rondes een rustmoment, en leg de glazen niet allemaal tegelijk op tafel. Weet je dat de avond zwaar wordt, kies dan een lichter glas of plan een tussenstop in.