Van Santorini tot de Canarische Eilanden: 7 vulkanische wijnstreken die je moet kennen naast Etna

De recente uitbarsting van de Etna liet zien hoeveel kracht er onder Sicilië schuilt. Voor wijnliefhebbers is dat geen reden tot paniek, maar juist een feestje: lava en as leveren al eeuwenlang de meest interessante bodems op die je als wijnboer kunt wensen.

Etna krijgt vaak alle aandacht, logisch met zo'n actieve vulkaan op de achtergrond, maar het is verre van de enige plek waar gesmolten aarde wijn maakt die anders smaakt dan de rest. Van Griekse eilanden tot de staat Oregon: overal ter wereld liggen wijngaarden op de restanten van oude of actieve kraters.

Wat maakt vulkanische grond zo bijzonder voor wijn

"Vulkanische wijn" is een verzamelnaam voor wijnen uit bodems die ooit uit een krater kwamen. Elke vulkaan spuwt weer andere lava uit, met wisselende hoeveelheden silica. Onderweg naar beneden neemt de lavastroom nog meer materiaal mee, waardoor er in de loop van miljoenen jaren gelaagde, complexe bodems ontstaan.

Voor de wijnboer is dat geen gemakkelijk werkterrein: heet, rotsachtig en soms letterlijk levensgevaarlijk als de vulkaan nog actief is. Daar staat tegenover dat vulkanische grond ongastvrij is voor plagen en ziektes, wat biologisch werken juist makkelijker maakt. Bovendien bleven hierdoor oude, inheemse druivenrassen bewaard die elders allang verdwenen waren.

Het resultaat proef je terug in de fles: hoge zuurgraad, een ziltige toon en een nadruk op hartige in plaats van fruitige smaken. Precies het soort wijn dat het knap doet in een spritz of als basis voor een verrassende wijn-cocktail.

Zeven vulkanische wijnstreken om te onthouden

Soave in Italië lag 65 miljoen jaar geleden nog onder water, tot botsende aardplaten voor onderzeese vulkanen zorgden die de lagune langzaam opvulden. De vulkanen zijn al 25 miljoen jaar stil, maar de druif Garganega vertaalt de bodem nog altijd naar wijnen met steenfruit en een strakke zuurlijn. Producenten als Suavia, Inama en Pieropan laten dat goed proeven.

Santorini is misschien wel de meest dramatische entry op deze lijst. Het eiland ligt in de Helleense Vulkaanboog, een van de actiefste vulkanische zones ter wereld.

Toch blijven wijnbouwers gewoon hun eeuwenoude stokken verzorgen, vaak in lage mandvorm getraind om ze te beschermen tegen rondvliegend puin. Sommige wijnstokken zijn ouder dan tweehonderd jaar, dankzij de afwezigheid van ziektedruk. De druif Assyrtiko levert hier een frisse, mineralige witte wijn op die je nergens anders zo geconcentreerd terugvindt. Kijk naar Gaia Wines, Domaine Sigalas en Estate Argyros.

Op de Canarische Eilanden speelde een uitbarsting op Tenerife in 1706 een dubbele rol: havens sloten en de handel stokte, maar juist die isolatie hield internationale invloeden buiten de deur. Omdat de druifluis phylloxera hier nooit voet aan wal kreeg, overleefden oude rassen als Listán Blanco en Listán Negro tot een nieuwe generatie wijnmakers ze in de jaren tachtig en negentig weer oppakte. Op Lanzarote graven telers zelfs met de hand kuiltjes, hoyos genoemd, en beschermen elke stok met een klein muurtje van steen tegen wind en hitte. Bodegas Los Bermejos, Bodega Matías i Torres en Bodegas Viñátigo zijn de moeite waard.

In Tokaj, Hongarije, zorgden miljoenen jaren oude vulkanen voor de spanning en mineraliteit die je in zowel droge als zoete wijnen terugproeft. Bij de beroemde Tokaji Aszú, een zoete wijn waarbij nachtelijke mist edele rotting op de druiven laat ontstaan, geloven sommige producenten dat de mineraalrijke bodem de wijnstok beschermt tegen schadelijke schimmels, ongeveer zoals zout voedsel conserveert. Royal Tokaji en Oremus tonen hoe die ziltige rand een zoete wijn juist scherp en spannend houdt.

In de Amerikaanse Willamette Valley, Oregon, wordt vaak gesproken over mariene sedimentbodems, maar de rode, goed drainerende vulkanische Jory-grond in Dundee Hills, Eola-Amity Hills en Chehalem Mountains is minstens zo bepalend. Die bodem gaf de staat Oregon in 2011 zelfs zijn officiële staatsgrond. Pinot Noir van vulkanische grond neigt naar rood fruit, terwijl mariene sedimentgrond juist donkerder fruit oplevert. Evening Land, Bergström Wines, 00 Wines en CHO Wines laten het verschil proeven.

De Auvergne in Frankrijk stond lang vooral bekend om zijn Vichy-water, maar de laatste jaren vestigen steeds meer natuurwijnmakers zich in dit vulkanische binnenland. Vulkanische bodem helpt namelijk ook bij biologische en natuurlijke wijnbouw. De druif Gamay d'Auvergne levert hier donkerdere, kruidigere wijnen op dan elders in Frankrijk. Kijk naar Marie en Vincent Tricot, Verdier-Logel en Henri Chauvet.

Tot slot Lake County in Californië, net ten noorden van Napa en Sonoma, waar de sluimerende vulkaan Mount Konocti het landschap tekent en zorgt voor enkele van de hoogst gelegen wijngaarden van de staat.

Wat dit voor jouw glas betekent

Voor de Nederlandse en Belgische bar- en wijnliefhebber is dit relevant omdat vulkanische wijnen precies dat extra zoutje geven waar veel serves om vragen. Een droge, mineralige witte wijn als Assyrtiko of Garganega doet het uitstekend als basis voor een lichte spritz, en past net zo goed naast een klassieke Aperol Spritz of Hugo op de kaart als apart glas wijn.

Steeds meer Nederlandse en Belgische wijnbars zetten deze streken bewust op de kaart, juist omdat de combinatie van hoge zuurgraad en ziltigheid goed standhoudt naast eten en aan de bar. Wil je meer weten over de achtergrond van deze bodems en de producenten erachter, het originele overzicht van VinePair gaat nog dieper in op elke regio.

Zo proef je het verschil

Wil je zelf het verschil ervaren? Zet een Assyrtiko van Santorini naast een neutralere witte wijn en let op de ziltige afdronk, alsof je net een golf zeewater proefde. Proef je het verschil? Bij vulkanische wijn zit de mineraliteit niet als bijsmaak achterin, maar vormt het de ruggengraat van de wijn.

Begrippen in dit artikel

• Wat is spritz? Een spritz is een lichte, bruisende aperitiefcocktail van een bittere likeur, mousserende wijn en bruisend water, geschonken op veel ijs. De bekendste is de Aperol Spritz.