Waarom wordt Iers eikenhout zo weinig gebruikt voor whiskeyvaten?

Ierland heeft relatief weinig inheemse eiken die geschikt zijn voor vatenproductie, in tegenstelling tot de Verenigde Staten. Daarom rijpt de meeste Ierse whiskey in Amerikaanse eiken vaten die eerder bourbon bevatten.

Wat is een single pot still Irish whiskey?

Dat is een whiskeystijl die uniek is voor Ierland, gedistilleerd in een pot still (een traditionele ketel) uit een mix van gemoute en ongemoute gerst. De stijl staat bekend om een romig, kruidig karakter.

Wanneer komt de whiskey uit de Ierse eiken vaten op de markt?

De makers verwachten de whiskey in 2027 te bottelen en te lanceren, mogelijk als Boann Preston's Single Pot Still Irish Whiskey. Dat hangt nog af van een lopende herziening van de Ierse whiskeyregels.

Wat is het verschil tussen Amerikaanse en Ierse eiken vaten?

Amerikaanse eik geeft doorgaans zoetere, vanille-achtige tonen door de manier waarop het hout is opgebouwd, terwijl Europese en Ierse eik vaak meer kruidige en tanninerijke smaken toevoegt. Omdat Ierse eik zo zeldzaam is, is dit soort vergelijkend proeven bijna nooit mogelijk.

Duizend jaar oude Ierse eik na storm omgetoverd tot drie zeldzame whiskeyvaten

Een eik van naar schatting duizend jaar oud is na stormschade veranderd in drie extreem zeldzame whiskeyvaten. Het gaat om een project van Boann Distillery, coopers (vatenmakers) Kentucky Bourbon Barrel en Swainstown Farm in het Ierse County Meath.

De boom stond op Preston's Estate en ging in december 2023 tegen de grond tijdens storm Elin. In plaats van als brandhout te eindigen, kreeg de eik een tweede leven: eerst als hout op reis naar Frankrijk, uiteindelijk als whiskeyvat terug op Ierse bodem.

Waarom is Iers eikenhout zo zeldzaam

Klinkt gek voor een land vol groen, maar geschikt eikenhout voor vaten is in Ierland flink schaars. De meeste Ierse whiskey rijpt in vaten van Amerikaanse eik die eerder bourbon bevatten, simpelweg omdat er te weinig inheemse eik van de juiste kwaliteit en leeftijd voorhanden is.

Vandaar dat dit project bijzonder is. Volgens de makers is het meer dan honderd jaar geleden dat er compleet Ierse eiken whiskeyvaten werden gemaakt door Ierse kuipers, op Ierse grond. Peter Cooney, exportdirecteur van Boann Distillery, verwoordt het zo:

Deze eik stond ongeveer duizend jaar op Preston's Estate en zijn verhaal had makkelijk kunnen eindigen toen hij omviel tijdens storm Elin. In plaats daarvan is hij teruggekeerd naar Ierland om een nieuw leven te beginnen als drie buitengewoon zeldzame whiskeyvaten.

Peter Cooney, Boann Distillery

Van omgewaaide boom naar rijpingsvat

De weg van boom naar vat ging niet in één rechte lijn. Een deel van de stam reisde naar de Vogezen in Frankrijk, waar het werd gezaagd en gevormd tot stevas (de plankjes waaruit een vat bestaat) en de bodemdelen. Daarna kreeg het hout ongeveer twee jaar de tijd om buiten te rijpen, voordat het terugkeerde naar Ierland.

Bij de kuiperij van Kentucky Bourbon Barrel in Newbridge werd het hout uiteindelijk gevormd en samengesteld tot drie vaten van 225 liter, de klassieke maat voor whiskeyvaten. Directeur Mark Quick van Kentucky Bourbon Barrel Ireland beschrijft het proces als precisiewerk:

'Elke steva moet zorgvuldig worden gecontroleerd en gevormd voordat het vat wordt opgebouwd, met hoepels wordt vastgezet en klaargemaakt om drank te bevatten. Hoe we het hout laten rijpen, vormen, toasten (kort verhitten om smaak vrij te maken) en samenstellen, bepaalt hoe de whiskey later met het hout reageert tijdens het rijpen', aldus Quick.

Een familiegeschiedenis die teruggaat tot 1886

De vaten zijn niet zomaar bedoeld voor willekeurige whiskey. De familie Preston, die eigenaar is van Swainstown Farm, stamt af van de Prestons uit Drogheda in County Louth. Die familie runde bijna een eeuw lang, vanaf 1886, een whiskeybondbedrijf: een plek waar whiskey onder toezicht van de douane werd opgeslagen en rijpte.

Arthur Preston van Swainstown Farm noemt de vaten daarom niet zomaar een curiosum, maar een verbinding tussen verleden en toekomst. 'Deze boom maakte deel uit van het landschap van Swainstown langer dan wie van ons ook kan begrijpen. Het was diep triest om hem te zien vallen, maar hem omvormen tot whiskeyvaten schept een nieuwe verbinding tussen de geschiedenis van onze familie, het land en de toekomst van Preston's whiskey', aldus Preston.

Wat er in de vaten komt te liggen

De whiskey die in de drie eiken vaten rijpt, is geen willekeurige batch. Ze is gebaseerd op een geheim historisch recept, mash bill XI genaamd, dat stamt uit het einde van de negentiende eeuw en boven water kwam via Boann's Vintage Mash Bill-programma, ontwikkeld samen met whiskeyhistoricus Dr. Fionnan O'Connor.

Het recept bestaat uit 40 procent gemoute gerst, 36 procent ongemoute gerst, 17 procent haver, 5 procent tarwe en 2 procent rogge, een graanmix die je in de meeste moderne Ierse whiskey niet snel tegenkomt.

Wat dit betekent voor whiskeyliefhebbers

De whiskey moet in 2027 op de markt komen, mogelijk onder de naam Boann Preston's Single Pot Still Irish Whiskey. Die laatste classificatie hangt af van de uitkomst van een lopende herziening van de Ierse whiskey-productspecificatie, waarover binnenkort een openbare consultatie wordt afgerond.

Voor Nederlandse en Belgische whiskeyfans is dit vooral een verhaal om in de gaten te houden: met slechts drie vaten wordt dit hoe dan ook een zeer beperkte release, meer collector's item dan borrelplank-fles. Wie liever nu al met Iers whiskeykarakter experimenteert, kan bijvoorbeeld thuis een klassieke Whiskey Sour shaken en het verschil proeven tussen graanrecepten.

Het volledige verhaal, inclusief details over het rijpingsproces, staat op The Spirits Business.

Op basis van berichtgeving van The Spirits Business. Bewerkt en gecontroleerd door de redactie.