Martini geschiedenis: hoe een drankje een houding werd
Van een zoete vermoutcocktail tot de droge gin van Bond: zo kreeg de martini zijn vorm, en daarom komt vermout nu weer terug in de bar.
Foto: Mikhail Nilov via Pexels
Een zoete vermoutcocktail met een scheutje gin
Stel je een vroege avond voor in een bar met houten kasten, een koud glas en een barman die ijs in het mengglas schenkt. De hoofdrol speelt in het begin niet de gin maar de vermout, een gearomatiseerde wijn die kruidig en zoet smaakt. Daaruit groeide de martini: een drankje dat eerst vaak zoeter was dan je nu verwacht.
Waar het recept precies begon, is niet met zekerheid vast te stellen. De verhalen die het vaakst worden verteld, wijzen naar Martinez in Californië, maar de meeste bronnen zien daar geen sluitend bewijs voor. Wel is zeker dat cocktailboeken uit de negentiende eeuw recepten met gin of genever en vermout opnemen die sterk op de latere martini lijken.
Van zoet naar droog
In de vroege recepten zat er vaak veel vermout in, soms in gelijke delen met de gin. Naarmate bartenders de gin lichter en droger wilden, verschoof de verhouding richting de gin. Een droge martini laat de vermout bijna wegvallen, zodat de jeneverbes de toon zet.
Wie die verschuiving wil proeven, kan de klassieke verhouding nabootsen. Veel droge recepten houden het op ongeveer zes delen gin op één deel vermout, koud geroerd in een mengglas. Een alcoholvrije versie werkt op dezelfde manier, en het contrast tussen de gin en de droge vermout blijft dan goed herkenbaar.
- 1920Drooglegging in de Verenigde Staten begint; veel bars sluiten of werken in het verborgene
- 1933De drooglegging in de Verenigde Staten eindigt
- 1953In Casino Royale bestelt Bond een Vesper: gin, wodka en Kina Lillet, geschud
Droogleggen en de wereld erna
De drooglegging in de Verenigde Staten, van 1920 tot 1933, zette de cocktailcultuur op zijn kop. Veel bars sloten of werkten in het verborgene, en wie drank schonk, moest werken met wat er te krijgen was. Volgens de meeste verhalen werd er daarom veel gemengd met vermout, bitters en citrus om ruwe alcohol draaglijk te maken. De precieze gang van zaken is moeilijk hard te maken, maar de richting is duidelijk.
Bond, Vesper en het geschud
Shaken, not stirred
In Ian Flemings Casino Royale uit 1953 bestelt James Bond een drankje dat hij zelf een Vesper noemt: gin, wodka en Kina Lillet, en het moet geschud worden. Het is een variant op de martini die laat zien hoe de vorm steeds losser werd van het oorspronkelijke recept. De zin 'shaken, not stirred' werd daarna het herkenningsteken van een heel nieuw soort drinker.
Voor de bar draaide de discussie vooral om het effect op het glas. Schudden maakt het drankje kouder en iets troebeler, terwijl roeren het helder en zijdezacht houdt. Die keuze wordt nog steeds gemaakt op de kaarten van bars, en het is een kleine houding die veel zegt over de drinker.
Ada Coleman en de terugkeer van vermout
Achter de toog van de Savoy in Londen stond Ada Coleman, en haar verhaal laat zien hoe de klassieke mixen van die tijd tot stand kwamen. Wie zich verder wil verdiepen in die periode, kan beginnen met Ada Coleman: de barvrouw achter de Hanky Panky van de Savoy.
Vermout verdween nooit helemaal, maar in veel bars wordt hij nu weer bewust gekozen als ingrediënt en niet alleen als bijrol. Espresso martini hoort daar ook bij, al is dat een heel andere mix, zoals de Espresso martini trend: waarom de klassieker weer opduikt laat zien. Zo kwam de vraag terug: droog, zoet of met een kruidig twistje?
Wat je ervan proeft
Wil je de droge martini eens proeven zonder alcohol, begin dan met de Alcoholvrije Martini, die roeren, zeven en klaar is. Wie liever iets romigs drinkt, kan de Alcoholvrije Espresso Martini proberen, met alle koffiekick van het origineel.
Veelgestelde vragen
Waar komt de martini vandaan?
De herkomst van de martini is niet met zekerheid vast te stellen. Veel verhalen wijzen naar Martinez in Californië, maar de meeste bronnen zien daar geen sluitend bewijs voor. Recepten met gin of genever en vermout verschijnen wel in negentiende-eeuwse cocktailboeken, en daaruit groeide de martini.
Wat is het verschil tussen een droge martini en een zoete martini?
Een droge martini gebruikt veel gin en weinig vermout, vaak ongeveer zes delen gin op één deel vermout. Een zoete martini bevat juist meer vermout, waardoor het drankje zachter en kruidiger smaakt.
Waarom zeggen mensen shaken, not stirred bij een martini?
De zin komt uit de Bond-verhalen, en in Casino Royale uit 1953 bestelt Bond een Vesper die geschud moet worden. Schudden maakt het drankje kouder en iets troebeler, terwijl roeren het helder en zijdezacht houdt.
Wat deed de drooglegging met de martini?
De drooglegging in de Verenigde Staten van 1920 tot 1933 zorgde voor minder legale bars en wisselende kwaliteit van drank. Volgens de meeste verhalen werd daardoor veel gemengd met vermout, bitters en citrus om ruwe alcohol draaglijk te maken.
Wie was Ada Coleman en waarom hoort zij bij het verhaal van de martini?
Ada Coleman stond achter de toog van de Savoy in Londen, en haar Hanky Panky staat nog steeds op de kaart. Haar verhaal laat zien hoe de klassieke mixen van die periode tot stand kwamen, en dat is de context waarin de martini zich ontwikkelde.
Hoe maak je thuis een droge martini?
Roer gin en droge vermout met veel ijs in een mengglas tot het goed gekoeld is, en zeef het daarna in een gekoeld glas. Houd de verhouding rond zes delen gin op één deel vermout en garneer met een olijf of een citroentwist.
Waarom komt vermout weer terug in de bar?
Bartenders kiezen vermout weer bewust als ingrediënt, en niet alleen als bijrol in een martini. Daardoor kun je in veel bars zowel een droge als een zoete martini bestellen, met elk hun eigen smaak.
Bronnen en achtergrond
